Categorie archief: Geestelijke begeleiding

Lijden, eten, God…Geneen Roth en Asha

Posted on by
4

A lot of us use food as a drug—to hide from our feelings, to anesthetize ourselves, to escape. (Oprah Winfrey interviews Geneen Roth)

Een hype in de VS; nu nog in Nederland. De nieuwe Sonja Bakker voor de ziel? Ik kwam haar aankondiging tegen in Trouw (Geneen Roth) en dat wekte mijn interesse. Uiteraard ook omdat God in de titel wordt genoemd. Haar eerste hoofdstuk gaat zelfs over haar God(Geneen Roth over God). Ging op onderzoek en vond ‘hits’ op Google (385.000). De cynicus in mij kondigde het volgende boek over ‘geld’ al aan (en zowaar het is er al!) en in de toekomst zal het gaan over het afkicken van roem, shoppen en natuurlijk komt er een boek over drank…. Maar doe ik daarmee recht aan haar en de kopers?

Want ongelooflijk veel mensen worstelen met hun ‘zucht’ naar …. en hebben te dealen met hun onvervulde verlangens en terugkomende angsten. En ik schaar mijzelf daar zeker ook onder! We hebben een ‘tochtig’ hart… ‘Er is lijden’; is de eerste wijsheid van de Boeddha. ” Mensen sterven en zijn ongelukkig” stond er op een muur in Londen(uiteraard in het Engels ha ha). Wij kunnen, zo lijkt het, niet zonder grond onder onze voeten of een perspectief en daarom gaan we zoeken. Om de pijn en de wanhoop uit te bannen of om plezier en geluk te vinden.

En toen kwam Asha; de nieuwe columniste in Trouw die wetenschappelijke pretenties mag doorprikken. Zij reageerde een week later op dit bericht. Leuk hoe ze allerlei verborgen of expliciete beweringen rondom eten en emoties probeert te ‘ontmaskeren'(Trouw Asha). Echt leuk; een krant waar de ene week dit in leest en de andere week dat. Daar houd ik van. Maar ze vergeet volgens mij een ding. Er is en blijft ‘lijden’ en mensen willen daar verlost van worden. Verdriet, pijn onlustgevoelens en verlangens naar… Met statistische gegevens verlos je mensen daar niet van… Oké wel van charlatans met oneigenlijke argumenten en valse beloften. Maar de mensen blijven vragen en zoeken. Er is en blijft vraag naar ‘Over-Levenskunst’. Verlossing blijft gezocht. En daar kan de empirische wetenschap niet zoveel mee? Dan zullen we toch ons licht moeten opsteken bij de menswetenschappen. En nog steeds is daarbij de rol van religie (en filosofie), ondanks allerlei discussies, niet uitgespeeld. We dachten geseculariseerd te zijn….

Een mooi voorbeeld van het gebruik van een christelijk verhaal rond deze problematiek van existentieel verlangen en haar dwaalwegen is een preek van Henri Nouwen. Hij heeft de ‘verzoekingen/valkuilen’ in ons eigen leven samengevat. Hij zegt: wij mensen ontlenen onze identiteit aan wat we doen, wat anderen van ons zeggen en wat we hebben… En dat terwijl we mogen weten dat we geliefde kinderen van God zijn. De gewaarwording van dat zijn daar het voor een groot deel in spiritualiteit om. Maar wij hangen onze dagelijkse identiteit / welbevinden op aan: Geld / Eten / Aanzien&Eer /Macht&succes / Drank / Vrienden&relatie. Dat wordt een emotionele flipperkast van omhoog en omlaag en van links naar rechts. Zonder enige zekerheid op het goede verloop en afloop. Onze identiteit ligt in het geliefd kind zijn van God, zelfs al van voor de geboorte. Onze diepe identiteit is niet afhankelijk van chips, wijn, drugs, baan, geld, gezondheid, relaties, boeken en succes. Ik heb tot nu het verhaal van Henri Nouwen gevolgd maar voor mij blijft het geen simpele vraag met een simpele oplossing: ik, God, mijn verlangens(craving/hartstochtelijk en wanhopig zoeken..) en mijn leven…

Het lijden van de mensen is dus heel reëel en, haar poging om daar op te reageren, absoluut zinvol. En soms zelfs leuk. Maar ook Geneen Roth wekt bij mij te veel de indruk dat het iets is als een knop om…? In plaats van een levenslang gevecht om onze ware identiteit steeds weer te heroveren op onze illusies. Vooral ook omdat onze cultuur ons dat steeds voor ogen houdt (Idols e.d./IPad). (Als je makkelijk Engels leest kost het boekje nog geen 7 euro)

Een klassieker (binnen de christelijke traditie) in het omgaan met emoties, begeerten en verzoekingen vanuit de inzichten van een woestijnvader is natuurlijk het boekje van Anselm Grun. Maar ook binnen de Boeddhistische traditie is daar prachtig over geschreven door Thich Nhat Hanh. En tenslotte pogen de schrijvers over mindfulnes ook een weg te bieden in het omgaan met emoties. Dat ze daarbij dan toch weer ‘geluk’ of ‘controle’ in het vooruitzicht stellen irriteert me dan weer…. Zelfs Henri Nouwen bleef zijn leven lang ‘ook’ ongelukkig. Toch maar ‘Desolation the place to be’?

Een prachtige uitzondering en inderdaad must in dit verband is Pema Chodron.

Stilte. Jan Oegema en Sara Maitland

Posted on by
6

Een prachtig artikel van Jan Oegema (Hoe anders is mijn stilte) in Trouw(toch wel echt ‘mijn’ krant) over stilte. Uitermate boeiend in zijn stellingname. Een innerlijk gesprek over zijn ervaringen met stilte, de trends in Nederland en zijn conclusies. Binnenkort komt een boek van hem hierover uit. Een voor mij provocerende stellingname was de conclusie dat stilte geen middel is maar doel. Hij ontleende dat aan het meer dan prachtige boek van Sara Maitland ‘Stilte als antwoord’ (Hoeveel stilte kun je aan). Als hij zelfs haar ‘God is stilte’ in de mond legt haak ik af. Ik kan die stelling in haar laatste hoofdstukken niet vinden. Haar benadering is veel fijnzinniger; stilte is middel en doel. En ze is in haar onderzoek naar stilte nog nooit ‘een stille hemel'(306) tegengekomen. Maar zij komt wel tot boeiende conclusies.

Zij ontdekt een stilte die je ‘ik afbreekt’; kenosis(206 e.v.,271), maar ook een stilte die je helpt ‘je eigen verhaal te vinden’ (260,271,279). Loslaten en vinden dus. Beiden hebben bij haar bestaansrecht. Zoals muziek niet kan bestaan zonder stilte maar omgekeerd is ook waar. Vanaf pag. 298 geeft ze een sublieme opsomming van wat ze gevonden heeft. En een soort conclusie?

Soms denk ik dat de stilte is als een Zwart Gat:.. Alles wat binnen dat bereik komt …. welk object dan ook-zelfs het menselijk ego- uitrekken,verwringen,verdraaien en samentrekken terwijl het naar het centrum wordt getrokken,… en … misschien overgaan… in God’ (Sara Maitland; 309)

(maar of ze daarmee zegt dat God stilte is…?)

Natuurlijk ga ik zijn boek kopen.. Ik wil in gesprek blijven over en met de stilte en me steeds weer laten verrassen. Want ik denk dat juist in dat heen en weer tussen onweten en het woorden vinden ik mij in het Godsgebeuren bevind. Ook in de verwoording van Jan vind ik mijn ‘richting’.

Een mooi voorbeeld van het vinden van je levensverhaal in de stilte is het boekje van  Bieke Vandekerkhove ‘De smaak van stilte’. Een existentieel verhaal van afbraak(ernstige handicap) en vinding van haar ‘zelf’ langs de weg van de confrontatie met haar gebroken levensverhaal in de stilte..

Tenslotte, in dit verband, een nieuw boek wat ik nog niet gelezen heb. Maar waar de schrijvers in verzet komen tegen het beeld van de zwijgende God. Ben ook daar weer zeer benieuwd naar!

“Stilte in de weg naar de ziel en de ziel is de weg naar God” (uit The Big Silence)

‘Rouwen om een verloren god’

Posted on by
2

Ik heriner mij een zeer pijnlijke scène op tv, uit de VPRO documentaire ‘Dying/1992’, waarin mensen gefilmd werden die geconfronteerd werden met kanker en sterven. In dit citaat ging het om een echtpaar waarin de vrouw inmiddels ernstig ziek was en niet veel meer kon.

man wanhopig boos: ‘Where is the sweet little girl I married to?’
vrouw bits: ‘The sweet little girl got cancer, you know…’

Een  aangrijpend voorbeeld van een volledige onmacht(voorlopig?) om zich te verhouden in/tot een volledig/radicaal nieuwe situatie.. De woestijn..

Aan deze herinnering moest ik denken n.a.v. een paar terloopse gesprekjes waarin mensen mij bekenden dat ze niets meer konden met de god van hun verleden. Toen ik tegen een van hen zei dat het was alsof je je vader had verloren begon hij spontaan te huilen..(ik weet natuurlijk niet welke snaar dit raakte). Bij allen was er sprake van een gemis; een rouw om een verloren god. Het maakt daarbij niet uit of die god nu evangelisch, gereformeerd of gereformeerde gemeente was. Ja, soms waren ze ook blij, maar toch….

Blijkbaar is de god van ons verleden geen garantie voor de toekomst! Volgens mij komt het omdat ze geen van allen de weg van ‘on-weten‘ (Eckhart e.d.) van huis uit hadden meegekregen. De god die hen verteld was dat/die was ‘het’. Bullshit; daarmee reduceer je God tot jouw beeld/club/tijd/plaats… Wij weten niet zoveel… ‘Ho even’, zal iemand zeggen, ‘maar dat is toch de Vader van Jezus; die ons Hem geopenbaard heeft..?!’. Maar dan weet ik nog niks… Alleen maar dat, wat ik aan ‘beelden’ heb meegekregen uit mijn gezin, kerk, Nederland en mijn tijd. Dus..?

Beeldenstorm; God, elke dag nieuw en ongeweten.. Soms ben ik daar niet rouwig om…

‘En zo is jouw onweten niet een gebrek, maar juist je opperste volmaaktheid, en jouw lijdelijk ondergaan is zo je hoogste werk. En zo, op die manier, moet je afzien van al je bezigheden en al je vermogens tot zwijgen brengen, wil je werkelijk die geboorte in je ervaren. Wil je de geboren koning vinden , dan moet je al het andere dat je kunt vinden voorbijlopen en achter je werpen.’ (Kerstpreek Eckhart, 39)

Tip? Handboek Christelijke Meditatie

Posted on by
3

im Edelsten, im Grunde, ja, im Sein der Seele, das heiβt im Verborgensten der Seele; dort schweigt das »Mittel«

(Meister Eckhart; Deutsche Predigten und Traktate von Josef Quint. Blz. 416, regel 23)

Op de site van Lex Boot vind je uitgebreide informatie over het ‘Handboel Christelijke Meditatie’. Ik was benieuwd. In de titel had ik zelf liever de term ‘contemplatie’ gezien i.p.v. ‘meditatie’ omdat de laatste term mij te ‘actief’ en ‘cognitief’ klinkt. Mij spreekt de ontvankelijkheid en openheid die inherent is aan de ‘contemplatieve‘ benadering veel meer aan. De ‘methoden’ en ‘technieken’ die erin beschreven staan doen namelijk helemaal niets. Ze willen je alleen maar helpen dat te gaan zien wat er allang is! Eigenlijk zijn het vormen van ‘ontwaken’. Maar…; gewoon eerst lezen. Ben benieuwd.

1001004011549157

En toen….

Laat ik beginnen met wat het wel is. Een zeer grondig overzicht van allerlei ‘Meditatie’ vormen (zie daarvoor de site van Lex boot). Met een paar inleidende hoofdstukken die christelijke meditatie theologisch en historisch ‘afbakenen’. Het is als handboek zijn geld dubbel en dwars waard. Maar raakt het boek mij nu? Inspireert het mij tot… Ik merkte dat ik dat punt knap teleurgesteld raakte…

‘We zijn theologische vertrekpunten en historische lijnen langsgelopen….volgende hoofdstukken gaan over vertrekpunten om tot de goede meditatieve basishouding te komen..(75)’

Dit korte citaat typeert wat mijn betreft de benaderingswijze van de (christelijke) meditatie van dit boek. Het begint in de theologie en denkt daarmee de geleefde werkelijkheid dienend te beschrijven. Volgens mij een ernstig euvel in veel kerken? Hoe kan je zo’n existentieel en spiritueel fenomeen, hetgeen meditatie in de eerste plaats is, waarlangs het verlangen van mensen zich een weg zoekt naar verlossing/ verlichting/ God/ echte ontmoeting&ervaring / het echte zelf / het echte leven, vanuit dat vertrekpunt inspirerend benaderen? Dat heeft natuurlijk alles met mijn leeswijze te maken. Ik werd er een beetje nijdig van; het gaat over meditatieve oefeningen binnen spiritualiteit maar is zelf geen spiritueel boek. Het gaat over de Lectio maar het raakte mij niet (dan alleen in mijn allergie). M.i. hadden ze in de geleefde spiritualiteit moeten beginnen en vervolgens theologie moeten gaan beschrijven ten dienste hiervan; het openen van diepte perspectieven. Dat God er allang is, maar dat wij dat niet zien; dat wij allang in Hem bewegen, maar onwetend zijn en dat het loslaten van die rationele discursieve theologie iets heeft van de schellen die van je ogen vallen. Zelf heb ik dat te danken aan Thomas Merton en Ton Lathouwers en zijn benaderingswijze van Zen. Bij bij beiden krijgt die zoektocht niet het karakter van een ‘methode’ maar van een gevecht op leven en dood: om het leven van/voor allen. Het grote mededogen… Alle meditatie wordt daarmee een weg om ….; geen doel op zich?
Een tweede kritisch punt is dat het ‘christelijke’ in dit boek m.i. meer het karakter van de ‘PKN’/ de protestantse kerkelijke christus heeft dan de dienstknecht gestalte van Christus die impliciet en expliciet in mijn en onze geschiedenis zich incarneert(Karl Rahner). Want dat is volgens mij meditatie: gedoopt worden/kopje onder gaan in die werk-elijkheid. En daar gelaafd uit opstaan.
Een derde punt is dat het Boeddhisme, in de inleiding, me te nadrukkelijk op een tweede plan wordt gezet en dat terwijl zij juist een weg van verlossing in/uit het lijden wil bieden. het is hier en daar mij een beetje te exclusief (niet bij Kick Bras!) i.p.v. inclusief. Het zal daarmee voor de hoofdstroom in protestants Nederland een zeer leesbaar boek zijn.

Het is en blijft echter een prachtige uitgave en overzichtswerk van de meeste ‘contemplatieve'(= als ziende de Onzienlijke en leven!) methoden die er op dit moment zijn en wat theologie en geschiedschrijving daarover(de retraite ontbreekt). Nogmaals; er staat heel veel in en als Handboek is het zeer bruikbaar. In Trouw een positieve bespreking van dit boek (Handboek).

Ik hou niet van ‘succes’verhalen en ‘genezingen’

Posted on by
4

Een paar (recente) observaties die met elkaar conflicteerden..

1. In Trouw een artikel over Mathieu van der Steen; ‘geef je helemaal over aan god en het komt helemaal goed’…
2. Een opmerking van een non in de film ‘No Greater Love’ over haar ervaring met ‘de donkere nacht van de ziel’: “Vreselijk”… Een anderen non in dezelfde film: “18 jaar heeft die nacht geduurd…”.
3. In mij persoonlijk omgeving, al veel langer geleden, het overlijden van een jongen van 6 jaar aan een hersentumor (gebedsdienst voor genezing..) en in een ander geval een huwelijk wat na vele ‘genezing’ nog steeds een ramp is… En wat te zeggen van de levens van de ‘heiligen’ Etty Hillesum, Dietrich Bonhoeffer en Titus Brandsma?

Het gaat in al die ervaringen om de vraag naar de relatie tussen een geloofsleven en succes/geluk… Die positieve relatie tussen een christenleven en succes en genezing ervaar ik als een een bedrieglijke reclame.. Vooral in evangelische kringen hebben ze daar een handje van… Een volksverlakkerij… Ik herinner mij nog het verhaal van een evangelist(moet ik de naam noemen?) uit een evangelische gemeente(moet ik de naam noemen?) die zei dat als je aan een aantal (7-10?) principes van de bijbel zou houden dat dan de zegen gegarandeerd zou zijn. Binnen een jaar was hij zwaar overspannen en werd hij nog weer later uit de gemeente gezet… Als we de werkelijke successcore van de christenlevens op een rij zouden zetten zou niemand meer op basis daarvan christen worden!

Ik zou graag ingeschakeld willen worden in de vorming van jonge bekeerlingen die van plan zijn op weg te gaan als expliciet gelovige. Ik zou ze waarschuwen voor de weg van ‘loutering’ en de nacht van de afbraak van allerlei illusie over jezelf, het leven en God. De twee/drie benen van spiritualiteit. Die afbraak/kruis/dood/einde/verlies van en die van opbouw/bevestiging/zegen/geluk/opstandig. Soms duurt zo’n duisternis een leven lang (Moeder Theresa). Slechts bij momenten komt het tot een ‘dans’.. ‘Zien soms even’…

Een paar titels wil ik hier zeker noemen:
Gerald G. May: ‘The dark night of the soul’
Kathleen Norris: ‘Acedia & me’
John Tarrant: ‘The light inside the dark’ Dit is een prachtig boek van een Zen man.Ik zal later zeker nog een keer iets zeggen over de spiritualiteit van de ‘imperfectie’/de gebrokenheid/de losers en sukkels…. Waar ik persoonlijk veel meer mee op heb.

Een spiritualiteit van vlees en bloed!

Posted on by
Beantwoorden

Een prachtig boek gelezen afgelopen twee weken.: Soulful Spirituality van David G. Benner (psychotherapeut en geestelijk begeleider) . Het is een beschrijving van een christelijke spiritualiteit die ‘heel de mens’ en ‘fully alive’  ten dienste wil staan. Hij beschrijft eerst de vaak vervreemdende / vergiftigende werking van spiritualiteit: van het lichaam / van seksualiteit / van gevoelsleven / van jezelf / van de aarde. Hij stelt daar een heel andere spiritualiteit tegenover. Een die in de eerste plaats ‘aards’ is en begint ‘waar en wie je bent’ en waarin je vervolgens mag ‘worden’ wie je ten diepste bent. Maar dit op een zeer open, gezond makende  en authentieke wijze(hij verbind psychologie met christellijke spiritualiteit). Een creatieve verbinding tussen ‘soul’/aarde en ‘spirit'(transcendente). In het laatste deel probeert hij dan de praktijk van deze spiritualiteit uit te werken aan de hand van een aantal sleutelwoorden zoals bewustwording / Hier-en-nu / loslaten.

Maar waarom spreekt mij dit nu zo aan? Vooral de geboden ruimte, levensechtheid, nabijheid en authenticiteit. Het is een spiritualiteit waarin ik de volle ruimte krijgt mijn ‘eigen-zinnig-heid’ te zijn. Maar ook een die dicht op en onder de huid zit. Alles hoort er bij. Er ontbreekt een ‘sjabloon’ christen; en dat is voor een man die uit een evangelisch nest stamt een hele prestatie.

Het mooiste verhaal vind ik wel dat van zijn zoon die eerst zegt dat hij niet meer ‘zo in God gelooft’ en nog weer later zichzelf geen ‘christen’ meer noemt. Toch beschrijft hij hem juist als een voorbeeld van authentieke spiritualiteit.

Een boek met een zeer wijde en inspirerende blik.  Een must voor elke geestelijk begeleider vanwege zijn zeer ‘onderscheidende’ kijk op authentieke en vitale christelijke spiritualiteit.

Taal kan verb(l)indend zijn.. Speling

Posted on by
3

Zoals ik elders al zei dat ‘modellen’ van spiritualiteit verwarrend kunnen werken is dat ook zo met taal. Afgelopen week las ik een prachtig interview met een zekere Marieke Brouwer in het prachtige tijdschrift Speling en het nummer: ‘Vermoeden van het goddelijke’. Opgegroeid met de ‘gereformeerde’ kerktaal en vervreemd van haar geloof door de theologische taal hervond ze haar geloof in de door haar geleefde/beleefde spiritualiteit. Door in haar studie tot geestelijk begeleidster taal als ‘middel’ te gaan zien. In mijn eigen woorden gezegd: iedereen ‘vind God’ in de hem/haar ‘eigen’ taal. En dat kan een hele zoektocht zijn..

Een mooi voorbeeld van ‘verwarrende’ taal vind ik zelf het woord ‘innerlijk’; wat dat dan ook zou kunnen zijn. In een prachtig verhaal van Toon Tellegen keert de krekel zich binnenste buiten om vervolgens aan zijn vrienden te vragen wat zij zien: gevoelens? / gedachten? / en hebben ze een kleur? Niemand die iets vond natuurlijk… Dit woordenspel rondom de ‘innerlijkheid’ had op mij een prachtige relativerende werking. De woorden kregen daarmee in mijn beleving weer hun beweeglijkheid; ze leggen niets vast… Zo moet mijns inziens ook de taal over God en spiritualiteit zijn. Zij moet openen, verbinden en inspirerend zijn. Taal moet een poëtische, spelende en openende verwijzing zijn naar de ‘goddelijke werkelijkheid’. Speling staat daar in ieder geval vol mee…